Waarom deelfietsen en deelauto’s in middelgrote steden niet vanzelf slagen

In Utrecht maakten mensen in de eerste acht maanden van dit jaar ruim 1,25 miljoen ritten met de elektrische deelfietsen van Lime. Tussen januari en medio augustus kwamen daar ruim 2.600 boetes voor verkeerd parkeren bij. Utrecht is een grote stad, maar het laat zien waar kleinere steden straks tegenaan lopen. Wie wil weten hoe het ervoor staat met deelmobiliteit in middelgrote steden, ziet een ander plaatje dan in Amsterdam of Rotterdam. Het aanbod komt daar niet vanzelf. Wie zorgt dat aanbieders komen en blijven, wat kost dat en wie heeft er uiteindelijk iets aan?

Waarom deelfietsen en deelauto’s in middelgrote steden niet vanzelf slagen

De cijfers zijn rustiger dan de koppen

Volgens CROW telde Nederland op 15 september 2025 ruim 46.000 openbaar toegankelijke deelvoertuigen, 6 procent meer dan een jaar eerder. CROW noemt de markt gestabiliseerd, na jaren van schommelingen. De groei zat vooral bij deelauto’s. Hun aantal steeg naar 9.450, een plus van 26 procent als je ook de vaak gebruikte auto’s meetelt die particulieren onderling delen. Volgens de oude telling is dat 15 procent. Deelfietsen groeiden met 2 procent naar 27.300 en deelscooters met 3 procent naar 8.822. Het aantal deelbakfietsen daalde met 29 procent naar ruim 650.

Die cijfers komen uit de Staat van de deelmobiliteit 2025, een momentopname van september 2025. Het aanbod concentreert zich in de grote steden. Nijmegen, Amersfoort, Leiden en Breda staan er wel op, maar met minder voertuigen. Voor deelmobiliteit in middelgrote steden hangt veel af van de vraag of er genoeg gebruikers zijn.

Waarom aanbieders liever naar de grote stad gaan

Een deelfiets moet vaak genoeg worden gebruikt om onderhoud, opladen en herplaatsen te betalen. Dat lukt het best waar veel mensen dicht bij elkaar wonen. In september 2025 vond 91 procent van de deelfietsverhuringen plaats in (zeer) sterk stedelijke gemeenten, een jaar eerder was dat 90 procent. CROW vermoedt dat aanbieders zich steeds meer richten op plekken waar de business case sluit. Helmond hoorde in 2023 al van marktpartijen dat ze terughoudend zijn bij middelgrote steden zoals Helmond, omdat ze genoeg volume nodig hebben.

Dat zie je terug bij de vertrekkers. Felyx haalde na september 2025 deelscooters weg uit onder meer Nijmegen, Zwolle en Groningen. In november volgden de deelfietsen uit Eindhoven. De deelbakfiets verdween uit Eindhoven, Arnhem en Nijmegen, waardoor het aantal gemeenten met alle vier de deelvormen halveerde van acht naar vier. Deelauto’s volgen een ander patroon. Greenwheels staat inmiddels in 191 gemeenten, bijna 70 procent van alle gemeenten met deelmobiliteit.

Concessies in plaats van vrij spel

Steden die aanbieders willen houden, gaan er geld in steken. Utrecht sloot voor 2026 tot en met 2028 een regionale concessie met Lime, samen met de provincie en zo’n zeven omliggende gemeenten. Die partijen betalen jaarlijks mee. CROW ziet daarin een ander verdienmodel voor aanbieders en lagere prijzen voor gebruikers. Eindhoven koos voor umob, een platform dat fietsen, e-bikes, scooters en bakfietsen in één app bundelt. Sinds 5 maart boeken inwoners daar alles bij dezelfde aanbieder. In Zwolle rolt Lime sinds januari ongeveer 350 e-bikes uit.

Voor deelmobiliteit in middelgrote steden betekent dat een andere rol voor de gemeente. Ze koopt het aanbod in in plaats van het af te wachten. CROW verwachtte dat er in 2026 meer concessies en aanbestedingen zouden volgen.

Succes brengt overlast mee

In Utrecht blokkeerde Lime 80 gebruikers die zich niet aan de parkeerregels hielden. Politieke partijen willen weten welke afspraken er met het bedrijf zijn gemaakt. Fietsen die een doorgang blokkeren, haalt de gemeente direct weg naar het depot. Samen met Lime onderzoekt Utrecht of er op drukke plekken gemarkeerde parkeerzones kunnen komen. De stad heeft bewust geen deelscooters, maar ook de e-bikes belanden regelmatig op de stoep.

Brussel gaat verder. Daar verdwijnen de deelsteps in 2027 uit het straatbeeld, na Parijs en Madrid. In Nederland zijn deelsteps niet beschikbaar, dus de discussie draait hier om fietsen en scooters. Wie deelmobiliteit in middelgrote steden wil invoeren, krijgt dezelfde ergernis over verkeerd geparkeerde voertuigen te verwerken.

Wie er buiten de boot valt

Het gebruikersonderzoek van CROW is niet representatief, maar de tendens is duidelijk. Van de deelautogebruikers is 87 procent hoogopgeleid en 73 procent heeft een inkomen boven modaal. Bij deelfietsgebruikers zijn dat 92 en 84 procent. Tegelijk zegt 21 procent van de respondenten dat ze door deelvervoer hun auto hebben weggedaan. Onder autobezitters rijdt 48 procent iets of veel minder in de eigen auto.

Dan het openbaar vervoer. Voor 68 procent van de gebruikers van een gewone deelfiets is tram, bus of metro de terugvaloptie als er geen fiets beschikbaar is. In een opiniestuk van 6 november waarschuwt Pitane Blue dat deelvervoer als argument kan dienen om bushaltes te schrappen. Dat raakt mensen met een beperking, een laag inkomen of weinig digitale vaardigheden het hardst. Aanbieders wijzen op het omgekeerde: volgens Lime gebruikt 63 procent van de Rotterdamse gebruikers de e-bike als aansluiting op het openbaar vervoer. Of deelvervoer het openbaar vervoer aanvult of uitholt, hangt af van wat gemeenten met hun haltes doen.

Deelauto’s in woningbouw en stroomnet

Nieuwbouwwijken bieden een tweede route. Gemeenten leggen in hun parkeerbeleid vast dat een deelauto de verplichte parkeerplaatsen bij een project mag verlagen. In Dijk en Waard werkt de gemeente aan één collectief systeem voor het Stationskwartier, met de eerste deelauto’s eind 2026.

Er zit ook een energiekant aan. MyWheels laat in Eindhoven 28 elektrische deelauto’s rijden die stroom aan het net kunnen terugleveren, met als plan 100 auto’s in 2026. CROW ziet dat als een bijdrage aan minder netcongestie.

Wat nu werkt voor deelmobiliteit in middelgrote steden

  • Bundel het aanbod bij het station en in nieuwbouwwijken, waar vraag en openbaar vervoer er al zijn.
  • Maak afspraken over parkeren voordat de eerste fiets staat, bijvoorbeeld met vaste zones op drukke plekken.
  • Trek samen met buurgemeenten op. Utrecht nam zo’n zeven buurgemeenten mee in één concessie, wat voor een aanbieder een groter gebied oplevert.
  • Houd de buslijnen overeind, want niet iedereen kan fietsen of een app gebruiken.
Bekijk ook eens: